W dniach 23–24 listopada odbył się we Wrocławiu kolejny Międzynarodowy Kongres GEMBA KAIZEN. Od lat ideą przewodnią Kongresu oprócz przybliżania idei i filozofii kaizen jest również poznawanie i wymiana doświadczeń z wdrażania i stosowania prostych, ale  też wysoko specjalizowanych narzędzi kaizen w firmach. Na pierwszy ogień w roku ubiegłym poszedł obszar zarządzania przepływami, czyli TFM. W tym roku była kolej na kompleksowe zarządzanie utrzymaniem ruchu i maszyn, czyli TPM. Od lat kontynuowana jest narzędziowa formuła Kongresu „Praktycy dla praktyków”, z prezentacjami praktycznych rozwiązań w pierwszym dniu oraz wizytami w firmach mogących poszczycić się wysokim poziomem wdrożenia kaizen w drugim dniu. Nazwa Kongresu GEMBA KAIZEN obliguje i umiejscawia uczestników najbliżej miejsca powstawania wartości, czyli gemba.

W tym roku Kongres został po raz pierwszy dostrzeżony i doceniony przez najwyższe lokalne władze i objęty honorowym patronatem pani Ilony Antoniszyn-Klik, wicewojewody dolnośląskiego, i pana Rafała Dutkiewicza, prezydenta miasta Wrocławia. Po rocznej przerwie Kongres swoją obecnością zaszczycił również sam guru kaizen, pan Masaaki Imai.

Uroczystego otwarcia dokonała wicewojewoda Ilona Antoniszyn-Klik oraz w imieniu prezydenta Wrocławia, Rafała Dutkiewicza – Dariusz Ostrowski, prezes Agencji Rozwoju Aglomeracji Wrocławskiej.

Mariusz Bryke, country manager i przedstawiciel KAIZEN Institute Consulting Group w Polsce, wraz z Iloną Nowicką, dyrektorem KAIZEN Institute Polska, moderatorzy Kongresu, na wstępie zapowiedzieli jeszcze jedną atrakcję – niespodziankę przygotowaną specjalnie na Kongres, a mianowicie inaugurację na rynku polskim książki Jeffreya Likera i Davida Meiera pt. Droga Toyoty: Fieldbook. Praktyczny przewodnik wdrażania 4P Toyoty.

Pierwszym prelegentem Kongresu był Masaaki Imai – gość specjalny, człowiek legenda w obszarze lean i kaizen, twórca i honorowy prezes KAIZEN® Institute, człowiek, który całe życie poświęcił kaizen. Guru kaizen wygłosił w tym roku wykład, który przygotował specjalnie z myślą o uczestnikach Kongresu. Podzielił się w nim swoimi obserwacjami z wizyt w europejskich i amerykańskich firmach. Zwrócił uwagę na elementy, które są istotne we wdrażaniu kaizen. Oto główne tezy jego wystąpienia, które zatytułował „Kaizen to lean to green. Omówienie zadań kierowniczych w zachodnich przedsiębiorstwach”: Aby odnieść długoterminowy sukces, należy wdrażać codziennie małe usprawnienia; Liderzy muszą regularnie odwiedzać gemba – przyglądać się pracy i okazywać szacunek pracownikom; Poziom przepływu, synchronizacji i poziomowania w całej firmie musi być odzwierciedlany we wskaźnikach; Działania kaizen prowadzą do wyszczuplenia procesów, a te z kolei powinny generować korzyści dla społeczeństwa i środowiska naturalnego.

Następnym prelegentem był kolejny gość zagraniczny, Bruno Fabiano – dyrektor KAIZEN College we Włoszech. Swoje wystąpienie opatrzył tytułem: „Wprowadzenie do tematu TPM: TPM i droga kaizen”. Wprowadzenie moderatorów – przytaczające cały szereg danych liczbowych związanych z TPM, m.in. takich jak to, że koszty związane z obsługą maszyn i urządzeń mogą stanowić od 15 do 40% całkowitych kosztów produkcji lub wykonania usługi i że aż 75% tych kosztów jest związanych z działalnością konserwacyjno-remontową lub sposobem użytkowania, co oczywiście ma zasadniczy wpływ na końcowy koszt produktu lub usługi – zostało potem rozwinięte przez B. Fabiano w jego prezentacji. Konsekwentne wdrażanie TPM, oznaczając w pierwszej kolejności poprawę niezawodności maszyn i urządzeń, jak i środowiska, prowadzi jednocześnie do zmiany zachowań i postaw pracowników, w konsekwencji do zmiany kultury w organizacji.

Pierwszym polskim prelegentem Kongresu był Paweł Lisiak – dyrektor produkcji w firmie Mahle. Tematem wystąpienia było „Wykorzystanie standardów oraz modeli szkoleniowych podczas szkolenia pracowników z samodzielnej konserwacji maszyn i urządzeń”. Uczestnicy Kongresu mogli zobaczyć m.in. przygotowanie bazy standardów dla operatorów maszyn ułatwiających wykonywanie podstawowych czynności konserwacyjnych na maszynach, wraz z programem wdrożenia. Mogli zapoznać się z programem szkolenia operatorów z zakresu samodzielnej konserwacji oraz prewentywnego utrzymania ruchu – jak są rozpoznawane sygnały świadczące o mogących wystąpić zakłóceniach w pracy maszyny, a także zobaczyć bardzo inspirujące przykłady programów szkolenia pracowników z wykorzystaniem makiet szkoleniowych symulujących układy pneumatyki, chłodzenia, filtracji i tym podobnych części maszyn i urządzeń. W drugim dniu Kongresu ci z uczestników, którzy wybrali do zwiedzania firmę Mahle, mogli osobiście zobaczyć na gemba elementy przedstawianej prezentacji.

Prezentację kolejnego prelegenta, Wojciecha Gwoździa, specjalisty utrzymania ruchu, z FIAT Auto Poland, można spuentować w dwóch hasłach, które się przewinęły przez jego wystąpienie: „Od TPM do WCM” oraz „Zero to piękna liczba – zero awarii; zero strat jakościowych; zero strat z tytułu zatrzymań maszyn”. W prezentacji została pokazana droga, jaką FIAT przeszedł, by stać się tak znaczącym graczem na rynku producentów samochodów. Uczestnicy Kongresu mogli zobaczyć przykład kompleksowego systemu utrzymania maszyn i urządzeń w oparciu o działania autonomiczne i profesjonalne na przykładzie zautomatyzowanej linii produkcyjnej. Poznali siedem kroków podejścia profesjonalnego utrzymania maszyn uzupełnionych działaniami autonomicznymi dla realizacji głównego celu, jakim jest redukcja strat, eliminacja błędów jakościowych oraz uzyskanie oszczędności.

W kolejnej odsłonie merytorycznej Kongresu uczestnicy mieli przyjemność wysłuchania studium przypadku przygotowane przez przedstawicieli Polskich Zakładów Lotniczych Mielec, Sikorsky Company, Radosława Swoła i Krzysztofa Gwadery, specjalistów ds. ACE. Tematem wystąpienia była „Rola obsługi autonomicznej i prewencyjnej w efektywnym zarządzaniu parkiem maszyn”. Przedstawiciele firmy, która produkuje kultowe śmigłowce, nie opowiadali jednakże o możliwościach i wyczynach black hawków. Przedstawili natomiast sposób prowadzenia biznesu, czyli system operacyjny ACE, który jest syntezą najnowszych koncepcji zarządzania (bazujący na Toyota Production System). W pierwszym bloku tematycznym pokazali zarządzanie parkiem maszynowym w PZL Mielec. Przedstawili między innymi poszczególne wskaźniki, które pozwalają sprawnie zarządzać parkiem maszynowych w firmie. Kolejną część prezentacji poświęcili „obsłudze autonomicznej” maszyn i roli operatora w utrzymaniu parku maszynowego z naciskiem na kluczową rolę operatora jako „gospodarza i opiekuna” powierzonego mu mienia. W podsumowaniu przedstawili wnioski z dotychczasowego wprowadzania narzędzia TPM w PZL Mielec, wraz z planami i pomysłami na przyszłość.

Następna firma, Carlsberg Polska, podobnie jak poprzednia była reprezentowana przez dwóch jej przedstawicieli, kierowników ds. ciągłego doskonalenia, Michała Jankowskiego z Browaru Kasztelan i Mariusza Domańskiego z Browaru Bosman. Ze studium przypadku przygotowanego przez prelegentów można się było dowiedzieć, w jaki sposób w firmie Carlsberg wdrażano elementy metodologii TPM oraz jak się nimi zarządza bez wsparcia systemu informatycznego.

Słuchacze zapoznali się ze wskaźnikami, jakie są uznane za kluczowe mierniki efektywności procesu, oraz ze sposobem zbierania i obróbki danych. Zobaczyli również szczegółowy system zarządzania awariami i problemami na liniach rozlewniczych. Ponadto zapoznali się z auditami, których celem z jednej strony jest kontrola działań wykonywanych przez pracowników, a z drugiej – budowanie ich zaangażowania i w efekcie rozwój myślenia o prewencji jako podejściu, które sprawia, że praca jest nie tylko efektywna, ale i łatwiejsza. Tematem wystąpienia było „Wdrożenie elementów TPM bez wsparcia systemu informatycznego na przykładzie linii rozlewniczych w browarach Bosman i Kasztelan”.

Zazwyczaj, gdy występuje problem z maszyną, działy produkcji i utrzymania ruchu obwiniają się wzajemnie o odpowiedzialność za awarie. Produkcja oskarża utrzymanie ruchu, a utrzymanie ruchu – produkcję. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest tradycyjny podział obowiązków związanych z parkiem maszynowym: wszelkie czynności związane z obsługą i operacją maszynami – nawet najprostsze – należą do obowiązków działu utrzymania ruchu. Rolą operatora jest odbieranie produktów oraz „wciskanie guzika”. Jak zakopać topór wojenny pomiędzy produkcją a utrzymaniem ruchu – tego niezwykle interesującego tematu podjął się w kolejnej merytorycznej odsłonie Kongresu Krzysztof Knapik, maintenance & engineering manager z firmy Cooper Standard CSF Poland. W swojej prezentacji zatytułowanej „TPM jako antidotum na konflikt pomiędzy służbami utrzymania ruchu a działem produkcji” przedstawił studium dostosowania zasad TPM dla potrzeb średniej wielkości przedsiębiorstwa, ze zróżnicowanym pod względem komplikacji i wieku parkiem maszynowym. Zaprezentował pozycje służb utrzymania ruchu w zarządzaniu procesowym przedsiębiorstwa oraz wynikające z tego ryzyka, skupiając się na odwiecznym konflikcie z produkcją. Jednym z rozwiązań zmierzającym do integracji działań wszystkich działów przedsiębiorstwa we wspólnym interesie jest właśnie TPM. Cele TPM są jednoznaczne i wytyczają kierunki rozwoju przedsiębiorstwa. Wdrożenie TPM wymaga dopasowania do realiów, biorąc pod uwagę zasoby, możliwości oraz uwarunkowania kulturowe.

Formułę „praktycy dla praktyków” zakończył Romuald Kubiczek, support manager z ArcelorMittal, największego na świecie producenta stali, stworzonego w wyniku fuzji gigantów stalowych Mittal Steel i Arcelor.Tytułem i przedmiotem wystąpienia było „Praktyka wdrażania World Class Manufacturing w przedsiębiorstwie hutniczym. Romuald Kubiczek – człowiek, dzięki którego inicjatywie i pasji kaizen zawitał do wówczas jeszcze Mittal Steel – opowiedział uczestnikom Kongresu, jak firma, zatrudniająca ponad 10 000 pracowników w Polsce, w której duża część załogi jest w wieku przedemerytalnym, pracująca w dużej mierze na starych urządzeniach i technologiach, w dodatku tak rozległa obszarowo, poradziła sobie z wejściem na drogę World Class Manufacturing.

W kolejnej odsłonie, tym razem pod hasłem „Naukowcy dla praktyków”, prof. Lech Bukowski, dziekan Wydziału Zarządzania Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, ukazał uczestnikom Kongresu problematykę utrzymania ruchu maszyn i urządzeń z innej strony. Tematem wystąpienia było „Quality Centered Maintenance (QCM) – nowa koncepcja zarządzania procesami utrzymania ruchu”. W tradycyjnym podejściu utrzymanie ruchu maszyn i urządzeń realizowane jest aktualnie w większości przedsiębiorstw produkcyjnych, szczególnie przemysłu motoryzacyjnego, zgodnie z koncepcją TPM. Koncepcja ta opiera się na założeniu, że podstawowym zadaniem polityki utrzymania ruchu jest zapewnienie wysokiego poziomu efektywności procesów diagnostycznych, konserwacyjnych czy naprawczych. Natomiast w innych gałęziach przemysłu (np. w energetyce) dominującą rolę w obszarze utrzymania ruchu zdobyła koncepcja RCM (Reliability Centered Maintenance), ukierunkowana na utrzymanie jakości obiektów technicznych w czasie wg kryteriów niezawodnościowych i ekonomicznych. RCM – planowy program utrzymania ruchu – oparty jest na nowych założeniach, według których utrzymanie ruchu jest niezbędnym lekarstwem. Im rzadziej go stosujemy, tym lepiej. Powinno się go stosować tylko w razie konieczności lub w sytuacjach, kiedy korzyści przewyższają koszty i związane z zastosowaniem ryzyko.

Ostatnią odsłoną merytoryczną pierwszego dnia Kongresu była prezentacja przedstawiona przez Dariusza Kacperczyka, dyrektora zarządzającego firmy EQ System, pod tytułem „Asprova APS. TPM a harmonogramowanie produkcji”. Uczestnicy Kongresu mieli możliwość zapoznania się z narzędziem informatycznym do zarządzania produkcją. Narzędzie to daje możliwość wykonywania planów krótko-, średnio- i długofalowych w jednym module, od zlecenia sprzedaży produktu gotowego przez cały proces produkcyjny aż do zleceń zakupu surowców. Tradycyjnie system planowania produkcji współpracuje z modułem MRP większego systemu. Takie połączenie stwarza kilka problemów, jak choćby taki, że plany zakupów systemu MRP nie są zsynchronizowane z zaplanowaną produkcją. Wykorzystanie prezentowanego narzędzia usuwa większość dotychczasowych problemów, na przykład daje możliwość wygenerowania całego planu od sprzedaży do zakupów w tym samym momencie. Zlecenia sprzedaży są połączone ze zleceniami produkcji, które z kolei są połączone z zamówieniami zakupów, by możliwe stało się faktyczne zmniejszenie czasu oczekiwania produkcji, zredukowanie zarówno produkcji w toku, jak i stanu zapasów. Narzędzie ma również zastosowanie w TPM, a mianowicie pozwala ustalić technologię remontu, konserwacji, umożliwia opracowanie struktury remontu i jego podzasobów i uwzględnia normy materiałowe.

Pierwszy dzień Kongresu zakończył się uroczystym koktajlem w Piwnicy Świdnickiej, znajdującej się we wrocławskim ratuszu, restauracji uznawanej za najstarszą, działającą nieprzerwanie od 1273 roku, restaurację w Europie. Pobyt w tym wspaniałym miejscu był doskonałą okazją nie tylko do degustacji wspaniałego staropolskiego jadła, ale także do prowadzenia rozmów kuluarowych, szczególnie dla uczestników, którzy czuli jeszcze niedosyt wiedzy po pierwszej części Kongresu.

Drugi dzień Kongresu to tradycyjnie wizyty w firmach. W tym roku uczestnicy Kongresu odwiedzili firmy produkcyjne, które mogły poszczycić się wysokim poziomem wdrożenia różnorodnych narzędzi kaizen, a przede wszystkim narzędzi z obszaru Total Productive Maintenance. Uczestnicy Kongresu mogli wybrać wizyty w firmach z różnych branż – od automotive po branżę spożywczą czy AGD. Oferta Kongresu obejmowała wizytę w jednej z następujących firm: FIAT Auto Poland, Kraft Foods Polska, General Electric, Whirlpool Polska, Leoni Kabel Polska, Takata Petri Polska, Velux Polska, Electrolux Polska, Mahle Polska i Delfo Polska. W każdej z nich mogli spojrzeć na proces pracy z nowej perspektywy, która kładzie nacisk na eliminację marnotrawstwa, ograniczanie zbędnych czynności i koncentrowanie się na działaniach, które przynoszą zysk i zadowolenie klienta.

Zaproponowana przez organizatorów formuła Kongresu spotkała się z uznaniem uczestników. Jak co roku bardzo wysoko ocenili organizację oraz merytorykę wydarzenia. Chętnie korzystali również z możliwości wymiany doświadczeń i szukania inspiracji do dalszych działań.

Opracował: Mariusz Bryke